Alice Paul: alles voor een stem

Maak kennis met een van de belangrijkste figuren uit de eerste feministische golf.

In maart staan er twee grote evenementen op de planning: de gemeenteraadsverkiezingen én de vrouwenmars in Amsterdam. Deze belangrijke zaken hebben iets met elkaar te maken, maar dat verband zie je alleen als je terugkijkt in de tijd. Maak kennis met de persoon die ons dit historische perspectief kan geven: de intelligente, strategische en vooral ook dappere activiste Alice Paul.

Voor feminisme in de wieg gelegd

Waar je wieg staat, bepaalt voor een groot deel je toekomst, en dat gold zeker voor Alice. Je kan haar rol in de geschiedenis eigenlijk herleiden tot drie simpele feiten over haar jeugd.

Allereerst haar geboorteplaats; Alice kwam in 1885 ter wereld in de VS, New Jersey. Dat was een van de weinige staten waar het voor sommige vrouwen ooit toegestaan was om te stemmen. Daar heeft Alice zelf weinig van meegekregen, want 80 jaar voor haar geboorte werd het stemrecht van vrouwen ingetrokken. Maar haar familieleden waren deze historische schande niet vergeten. Alice’s moeder Tacie volgde de opkomst van een beweging voor nationaal vrouwenstemrecht op de voet. Daardoor was ook Alice op de hoogte.

Dan, de gemeenschap waarin ze opgroeide: de Quakergemeenschap. Voor zo’n vooruitstrevende interesse als de vrouwenbeweging moest je maar net ruimte krijgen. En die was er onder de relatief progressieve Quakers. Hun scholen waren bijvoorbeeld open voor zowel mannen als vrouwen. Hierdoor kon Alice naar hartelust leren, wat ze heel graag deed. Zo graag, dat ze een extra opleiding in Engeland wilde doen.

Dat brengt ons bij het laatste, bijna onmisbare element van de voedingsbodem voor haar historische sleutelrol: de portemonnee van haar ouders. Omdat die niet alleen ruimdenkend, maar ook welvarend waren, mocht en kon Alice naar de andere kant van de oceaan verhuizen om daar haar studie voort te zetten. Het is door deze verhuizing dat Alice in aanraking kwam met de actiegroep die haar leven - en dat van zoveel vrouwen - drastisch zou veranderen.

De Suffragettes

In Engeland ging het rap. Alice woonde een lezing bij van de Suffragettes, een groep vrouwen die streed voor hun stemrecht. Alice voelde zich aangetrokken tot hun militante houding. Ze werd, naar eigen zeggen, op slag een “heart and soul convert” en sloot aan bij de Women’s Sunday: een mars van ongekende grootte in Hyde Park, Londen. 30.000 vrouwen liepen mee en honderdduizenden mensen kwamen kijken. Het was Alice nog nooit zo duidelijk geweest wat haar te doen stond. Haar bekering tot feminisme was bezegeld en al snel kwam ze bekend te staan als een unruffled soldier - een onverstoorbare soldaat. Ze deelde feministische pamfletten uit, overtuigde weerbarstige en zelfs agressieve tegenstanders, klopte aan bij parlementsleden en doorstond dagen mishandeling in de Engelse cel.

How long must women wait for liberty?

Alice’s activisme bleef niet onopgemerkt in haar thuisland. Toen ze na haar vrijlating terugkeerde naar de VS, wachtte de media haar op aan de kade. Die zagen een ander persoon dan ze hadden verwacht. Geen verwilderde vandalist, zoals de Suffragettes in die tijd werden afgeschilderd, maar een goed verzorgde, welbespraakte vrouw. Alice zag meteen dat ze gebruik moest maken van dit momentum. “Wie geeft er nou om een paar gebroken spullen?” sprak ze de journalisten toe. “Mensen zijn veel meer waard. De stem van vrouwen is gebroken, en we kunnen die maken door haar stemrecht te geven.”

En zo geschiedde. Alice sloot zich aan bij de Amerikaanse tak van de Suffragettes en op 3 maart 1913 organiseerde ze naar Engels voorbeeld een gigantische mars in Washington D.C. De protestanten werden aangevallen door hordes mannen en de politie deed niets: “dan hadden jullie maar thuis moeten blijven, waar jullie plek is”. Maar de vrouwen lieten zich niet meer tegenhouden. Op hun spandoeken stond met grote letters geschreven: “Mr. President. How long must women wait for liberty?”. Nou, tot Sint Juttemis. Maar dankzij hun aanhoudende inspanningen werd in 1920 werd wel het 19e amendement bekrachtigd, waardoor vrouwen officieel stemrecht kregen. Dat betekende echter niet dat alle vrouwen in de VS daadwerkelijk konden stemmen: stemrecht kon nog steeds worden ontzegd op basis van kleur en geletterdheid. De strijd ging door, en Alice zette die voort tot haar dood in 1972.

Terug naar Nederland. Ook hier mocht tot voor kort de helft van de volwassen niet meebeslissen over wie hen politiek vertegenwoordigde. De kans is groot dat je iemand hebt gekend die in deze realiteit is opgegroeid, want pas vanaf 1919 - dat is nog maar een eeuw geleden - mochten vrouwen in Nederland naar de stembus.

Van de vrouwenmars naar de stembus

Zonder levensverhalen als die van Alice, blijft de geschiedenis van de vrouwenbeweging een paragraafje in de lesboeken. We hebben haar verhaal, en dat van haar mede-feministen, nodig om zicht te hebben en houden op de precaire positie van vrouwen in onze samenleving. We hebben deze verhalen nodig om te kunnen weten hoe vrouwen en mannen zich kunnen verenigen om verandering te bewerkstelligen; om inzicht te krijgen in de schaal waarop je als vrouw kan denken en handelen; welke tactieken je kan inzetten. We hebben deze verhalen nodig om te zien hoeveel lef je eigenlijk kan hebben.

Dus: stap in Alice’s voetsporen en loop mee in de vrouwenmars op 8 maart in Amsterdam. Daarna heb je nog precies 10 dagen om te overwegen hoe je jouw hard bevochten stemrecht zal gebruiken.

Zondag 11 januari las ik deze Beeldspraak voor op Radio 1 - Omroep Zwart in de rubriek “Voetnoot”. Luister het fragment hier terug.