Een hongerige feminist

Waarom dieetcultuur en schoonheidsnormen hoger op de emancipatielijst moeten staan.

Een paar weken geleden was ik bij een lezing over het vervolg van de huidige feministische golf. In het afgelopen jaar zijn veel onderwerpen de revue gepasseerd: partnergeweld, femicide, de ongelijke verdeling van zorgtaken, de loonkloof. Die problemen zijn nog lang niet opgelost, maar er zijn nog veel meer andere belangrijke thema’s die behandeld moeten worden. De vraag is nu dan ook: waar richten we onze aandacht op en hoe houden we de vaart erin?

Emancipatie op een lege maag

Goed, ik zat dus in een zaal vol feministen. Een van de sprekers initieerde een minuut stilte voor alle verschrikkingen die nu gaande zijn. Ongeveer 5 seconden kon je een speld horen vallen. Daarna werd de stilte, tenminste in mijn gedeelte van de zaal, onderbroken door een zacht geknor. Niet iedereen had genoeg gegeten.

Wat is hier aan de hand? Je hoort op dit moment verbazingwekkend weinig over het eetgedrag van vrouwen. Te midden van alle mondiale gruwelijkheden lijkt het misschien een niet ter zake doend probleem. Toch is het is belangrijker dan je denkt. Het is tijd om het te hebben over dieetcultuur en schoonheidsnormen.

Regelrecht naar de psychiatrie

Wij zijn eraan gewend dat popsterren, actrices en modellen ongeveer twee keer in de gemiddelde vrouw passen, maar dat is niet altijd zo geweest. Pas in de 20e eeuw kreeg het westerse, ultra magere schoonheidsideaal vorm. Vrouwen gingen massaal op crashdiëten om dunner te worden en er ontstond een ware eetstoornis pandemie. Met andere woorden, het nieuwe schoonheidsideaal hielp vrouwen regelrecht naar de psychiatrie. Je begrijpt: de feministische alarmbellen rinkelden.

Een van de belangrijkste klokkenluiders was de Amerikaanse filosoof en feminist Susan Bordo, inmiddels 78 jaar. Daar waar de meeste psychiaters ervan overtuigd waren dat vrouwen met een eetstoornis niet goed snik waren, benaderde Susan het anders. Zij zei dat vrouwen die alles doen om mager te worden, extreem bang zijn om aan te komen, of zich heel schuldig voelen over hun eetgedrag, niet irrationeel zijn, maar de boodschap juist goed hebben begrepen.

Het is niet een ziekte die vrouwen aanzet tot bepaalde overtuigingen en eetgedrag, maar hun wens om te voldoen aan bepaalde culturele normen. Kortom, de vrouwen zijn niet gestoord; de samenleving heeft gestoorde verwachtingen, en door eetstoornissen te behandelen als puur medische ziektes, houden we de politieke discussie over deze schoonheidsnormen en de schade die ze veroorzaken, buiten de deur.

De schaduwkant van schoonheidsnormen

En let op, volgens Susan was en is die discussie niet alleen van belang voor de vrouw die een eetstoornis ontwikkelt, maar voor alle vrouwen. Waarom? Vroeg of laat blijken we allemaal slachtoffer te worden van de westerse dieetcultuur. We houden ons in als het op eten aankomt, zijn structureel ontevreden over ons lichaam, en wringen ons in allerlei bochten om rondingen, rollen en groeven te verbergen. En dat, zei Susan, ontneemt vrouwen de kans om zich tot hun volledige potentieel te ontwikkelen.

Dus, even samengevat. Er is een heersende dieetcultuur met onredelijke schoonheidsnormen, die vrouwen onderdrukt, ziek maakt, en beperkt in hun ontwikkeling. Want zeg nou zelf, als je voortdurend honger hebt, of altijd bezig bent met hoe je eruit ziet, blijft er maar bar weinig energie en ruimte over voor je eigen idealen, laat staan voor emancipatie.

Het einde van de dieetcultuur

Het is inmiddels 45 jaar geleden dat Susan haar onderzoek deed. Wat is er sindsdien veranderd? Naar blijkt veel te weinig. Een tijdje leek een diverser scala van lichamen geaccepteerd te raken, maar vorige maand kopte het nieuws nog dat het fenomeen van superdunne modellen toch weer de kop opsteekt, met alle oorzaken en consequenties van dien. Er is een permanente cultuurverandering nodig. Het is tijd dat de schadelijke schoonheidsnormen en de destructieve dieetcultuur de kop ingedrukt worden.

Hoe? Niet door te vertellen dat vrouwen die gebukt gaan onder hun relatie tot eten en lichaam ijdel of ziek zijn, maar door de dieetcultuur hoog op de emancipatie agenda te plaatsen. Want daar hoort dit onderwerp thuis. Hoe houden we de feministische beweging gaande? Hoe houden we de vaart erin? In ieder geval door onze idealen te bevechten op een volle maag.

Zondag 25 januari las ik deze Beeldspraak voor in de rubriek “Voetnoot” op Radio 1 - Omroep Zwart. Luister het fragment (vanaf 02:25:44) hier.