Liefde draait ook om geld

Hoe verdeel je de financiën binnen je relatie? Vergeet fifty-fifty en naar rato: het kan eerlijker.

Berooid achtergelaten

Van de week las ik een interview met de Amsterdamse schrijfster Marianne Heemskerk in het Parool. Nadat ze kinderen kreeg, stopte ze met haar baan als beursmanager op verzoek van haar man. Hij verdiende goed, dus het kon. Inzicht in de financiën kreeg Marianne niet en ze durfde er ook niet naar te vragen. Nu noemt ze zichzelf een “duffe doos”; haar man overleed en liet haar berooid achter. In haar boek Dat regelt mijn man altijd drukt ze vrouwen op het hart om zich niet onwetend op te stellen en een eerlijke verdeling van inkomsten, spaargeld en bezit vast te leggen.

Eerlijk delen

De verdeling van geld is denk ik, naast het huishouden en zorgtaken, de meest besproken relationele kwestie. In mijn omgeving zijn het vooral vrouwen met een vriend of echtgenoot die er hun hoofd over breken. Ze verdienen doorgaans minder dan hun partner en dat compliceert hun onderhandelingspositie. Bovendien zijn de mannen - een enkele uitzondering daargelaten - vaak onwelwillend als het aankomt op de verdeling van inkomsten. Zij hebben immers hard gewerkt voor “hun” centen. Een eerlijke verdeling: wat is dat eigenlijk?

Drie opties

Deze vraag heb ik in detail geanalyseerd met een vriendin die van plan was in te trekken bij haar vriend. We wilden zeker weten dat ze daar niet financieel op achteruit zou gaan, en zochten naar een verdelingsmodel waarmee geen van beide partners het onderspit delft. Ook al ging mijn vriendin uiteindelijk niet samenwonen, het gedachte-experiment was een goede investering in de toekomst. Dit zijn de drie modellen die we hebben onderscheiden, op volgorde van ons idee van eerlijkheid.

Fifty-fifty

Het fifty-fifty model is erg populair bij mensen die net wat ouder zijn dan ik. Het is de verdeling van de girlboss: vrouwen moeten financieel onafhankelijk zijn en dus teer je niet op de zak van je partner. Degene die minder verdient, heeft dikke pech. Wat je inkomen ook is, je betaalt allebei precies de helft van wat je samen uitgeeft.

Voordeel van het fifty-fifty model is onder andere dat het uitgaat van een common-sense idee van eerlijkheid: precies door het midden. Wel zo handig als je ingewikkelde discussies - tijdens de relatie of na een breuk - wil vermijden. Het overduidelijke nadeel is dat het model gebaseerd is op een niet-bestaande maatschappelijke gelijkheid. “Eerlijk spelen, alles delen” werkt als de spelregels voor beide partijen hetzelfde zijn, maar voor vrouwen en mannen is dat overwegend niet het geval. Vrouwen verdienen gemiddeld 10,5% minder dan mannen, ontvangen ongeveer 40% minder pensioen, kunnen worden blootgesteld aan een babyboete en besteden zo’n 1,5 keer zoveel tijd aan zorgtaken. Kortom: de girlboss is al snel een dief van haar eigen portemonnee.

Naar rato

Veel van mijn vrienden verdelen de kosten daarom naar rato van inkomen. Dat betekent dat beide partners hetzelfde percentage van hun loon aan gemeenschappelijke uitgaven besteden. Stel, dit percentage is 50%. Zij verdient 2000 euro, hij 4000. In dat geval betaalt zij 1000 euro aan de pot, en hij 2000. Samen hebben ze per maand 3000 euro te besteden.

Deze upcoming verdeling wordt als ontzettend feministisch gezien. Waarschijnlijk omdat de mannelijke partij doorgaans meer inlegt en daar helemaal achter staat. Het lijkt ongelooflijk nobel, maar in de realiteit is ook de uitwerking van naar rato verdelen soms ronduit schrijnend. De partner met het hoogste inkomen houdt namelijk nog steeds meer geld over.

Daar komt nog bovenop dat de “naar rato” in de praktijk vaak alleen wordt toegepast op inkomensverschillen, en niet op andere vormen van bezit. Zo kan de situatie ontstaan waarin de meerverdiener een gespekte spaarrekening heeft en in de vrije tijd massages neemt en uit eten gaat, terwijl de minderverdiener peinzend een rondje door het park loopt (echt gebeurd). Schijn bedriegt: ook naar rato kan je er bekaaid vanaf komen. Hoe kan dit?

Herverdeling

Mijn eerdergenoemde vriendin had toentertijd een baan als consultant, haar vriend als datawetenschapper. Ze werkten allebei fulltime en toch verdiende hij ongeveer drie keer zoveel. Dat verschil vond hij te verantwoorden, want hij was zo slim geweest om een rendabele studie te doen.

De blinde vlek van het fifty-fifty en naar rato model is een schijnbaar legitiem verschil in beloning. Als je meer verdient, heb je dat blijkbaar verdiend. Het huishouden en de zorg voor de kinderen zijn onbetaald, want “tja”, het is wat het is.

Voor de mensen die hier anders naar kijken, die geen onderscheid willen maken in de waardering van betaald werk, bedachten mijn vriendin en ik een model dat niet aanstuurt op de verdeling maar op de herverdeling van inkomsten en bezit. Het idee is dat je binnen de relatie zoveel mogelijk compenseert voor de voelbare en te voorspellen gevolgen van maatschappelijke ongelijkheid. Met andere woorden: ben je vrouw en verdien je minder dan je man? Wees je eigen Robin Hood.

Het herverdelingsmodel volgt twee stappen.

Stap 1 is heel simpel: beide partners gooien al hun inkomsten op een hoop. Van het totale bedrag betalen zij de vaste lasten: huur, hypotheek, boodschappen, afvalstoffenheffing, ziektekosten, spullen voor de kinderen et cetera.

Stap 2 is de echt interessante maar ietwat complexere stap: de verdeling van het overschot. Dit is het geld dat je bijvoorbeeld besteedt aan je vrije tijd, kleding, de aflossing van schulden en spaarrekening. Bij deze stap is het zaak om directe en toekomstige maatschappelijke verschillen zorgvuldig in te schatten.

Ter illustratie: vrouwenkleding- en cosmetica zijn gemiddeld duurder dan producten voor mannen (ook wel de “pink tax” genoemd). Zij heeft dus wellicht relatief meer geld nodig voor persoonlijke verzorging. Hetzelfde geldt voor toekomstgericht budget. Kan je vriendin minder pensioen opbouwen? Dan heeft zij meer spaargeld nodig. Per financiële categorie weeg je af wat de kosten zijn van jou en je partner. Uiteindelijk kom je mogelijk niet uit op precies hetzelfde bedrag per persoon, maar heb je wel voor ieder een budget dat ongeveer evenveel mogelijkheden biedt. De echte doorzetters kunnen bovenstaande methode ook toepassen op materieel bezit en spaargeld.

Tot slot

Het herverdelingsmodel is natuurlijk niet alleen voor relaties tussen mannen en vrouwen met een groot inkomensverschil. Je kan het toepassen in elke relationele vorm - in verkeringen, huwelijken en vriendschappen - en ook als jouw inkomen en bezit geen bredere maatschappelijke ongelijkheden reflecteert. Deze ongelijkheden worden ook niet opgelost door te herverdelen binnen relaties. Maar wat herverdelen wel kan doen, is mensen mobiliseren om verandering te bewerkstelligen. De urgentie is ongetwijfeld groter als je deel uitmaakt van elkaars verschillen. Wat dat betreft kan ik me wel vinden in de titel van het boek van Van Heemskerk. Laat de mannen het nou alsjeblieft ook een keer regelen.

PS Ik ben benieuwd: zouden jullie herverdelen binnen je relatie?